Siedlce - Kościół par. pw. św. Michała Archanioła

Siedlce (Zedlitz)


Kościół parafialny pw. św. Michała Archanioła
(nr rej.: 850 z 15.02.1961)

 

Kościół wraz z cmentarzem we wsi Siedlec znajduje się przy rozwidleniu lokalnych dróg Lubin-Ścinawa-Czerniec. Najstarsza wzmianka źródłowa o świątyni pochodzi z dokumentu z 1335 roku. Najprawdopodobniej już wówczas istniał tutaj murowany budynek kościoła, który został znacznie rozbudowany w 1372 roku. Kolejne przekształcenia architektoniczne obiektu miały miejsce w XV stuleciu, 1534 roku, XVII stuleciu oraz w latach 1871-72 i 1931-25. W 2007 i 2008 roku odbył się ostatni remont kościoła, polegający m.in. na naprawie więźby dachowej.


Budynek kościoła jest orientowany, jednonawowy z węższym i niższym prezbiterium. Od strony południowej i północnej znajduje się zakrystia i kaplica, od południa kaplica, od zachodu kruchty. Korpus nawowy jest oskarpowany. Bryłę kościoła wieńczą dachy dwuspadowe, kryte dachówka ceramiczną. Prezbiterium kościoła posiada trójdzielne sklepienie krzyżowo-żebrowe, nawa strop polichromowany kasetonowy z około 1618 roku o powierzchni około 70 m2. Strop składa się z czterdziestu trzech kwater przedstawiających sceny z Księgi Rodzaju. Nad kaplicą północną znajduje się sklepienie krzyżowe, nad zakrystią sklepienie kolebkowe. W nawie z trzech stron umieszczona jest empora pochodząca z drugiej połowy XVII wieku z malowanymi kwaterami. Z tego samego okresu pochodzi, znajdująca się w prezbiterium ponad ołtarzem, loża kolatorska. Na jej balustradzie przedstawiono wizerunki czterech ewangelistów. We wnętrzu świątyni znajduje się także renesansowa ambona i chrzcielnica z około1597 roku. Na wewnętrznych oraz zewnętrznych ścianach budynku umieszczony został zespół dobrze zachowanych płyt nagrobnych i epitafiów z okresu od XVI do XVIII wieku.

opr. Piotr Bieruta

 

 

Literatura:
Henryk Ciesielski, Hanna Wrabec Katalog zabytkowych ogrodów i parków województwa legnickiego, Legnica 1997
Konstanty Kalinowski Architektura doby baroku na Śląsku, Warszawa 1977
Marlena Kot Zarys historii parafii pw. Michała Archanioła w Siedlacach, Legnica 2004
- (http://poligor.w.interia.pl/praca_historia/INDEX.HTM)
Konrad Klose Beiträge zur Geschichte der Stadt Lüben, Lüben 1924)
Jerzy Pilch Leksykon zabytków architektury Dolnego Śląska, Warszawa 2005
Henryk Rusewicz Świątynie powiatu lubińskiego, Lubin 2006
Wykaz zabytkowych cmentarzy w Polsce. Województwo Legnickie w Studia i Materiały 4/19 (7) (praca zbiorowa pod red. Andrzeja Michałowskiego), Warszawa 1997
Zabytki Sztuki w Polsce. Śląsk, (praca zbiorowa pod red. Sławomira Brzezickiego, Christine Nielsen, Grzegorza Grajewskiego, Dietmara Poppa), Warszawa 2006

Siedlce - Pałac

Siedlce (Zedlitz)

 

Pałac
(nr rej.: 270 z 10.05.1951)

 

Obecny budynek pałacu (w ruinie) pochodzi z około 1730 roku. Wówczas dokonano przebudowy renesansowego, otoczonego fosą dworu na barokową rezydencję. Zleceniodawcą prac był Caspar Otton von Nostitz, a autorem projektu nowej rezydencji prawdopodobnie osiadły w Legnicy, szwedzki budowniczy Marcin Frantz. Na autorstwo Frantza wskazują cechy stylistyczne budowli, ale nie potwierdzają tego świadectwa pisane. Obiekt częściowo przebudowano w XIX stuleciu. Nienaruszony przetrwał okres II wojny światowej, zniszczeniu uległ dopiero po 1945 roku. W 1960 roku został zabezpieczony jako ruina.


Murowana z cegły rezydencja wzniesiona jest na planie prostokąta, z krótszymi skrzydłami bocznymi i ryzalitami środkowymi. Obiekt posiadał dwie kondygnacje zwieńczone łamanymi dachami z lukarnami. Centralne ryzality podzielone są pilastrami, na których opiera się gzyms z attyką i przyczółkiem oraz, wieńczącymi całość, kamiennymi figurami – alegoriami pór roku. Układ wewnętrzny był dwutraktowy. Funkcję reprezentacyjną pełnił podwyższony parter z paradnym westybulem salą balową usytuowanymi w zryzalitowanej, środkowej części budynku. Taki kształt architektoniczny oraz układ wewnętrzny to cechy, które pozwalają pałac określić jako barokową szlachecką siedzibę typu entre-cour-et-jardin. Określenie to oznacza wywodzący się z Francji rodzaj założenia pałacowego o osiowym, symetrycznym układzie, w którym korpus główny pałacu i skrzydła ujmują z trzech stron regularny ogród.

opr. Piotr Bieruta

 

 

Literatura:
Henryk Ciesielski, Hanna Wrabec Katalog zabytkowych ogrodów i parków województwa legnickiego, Legnica 1997
Konstanty Kalinowski Architektura doby baroku na Śląsku, Warszawa 1977
Marlena Kot Zarys historii parafii pw. Michała Archanioła w Siedlacach, Legnica 2004
- (http://poligor.w.interia.pl/praca_historia/INDEX.HTM)
Konrad Klose Beiträge zur Geschichte der Stadt Lüben, Lüben 1924)
Jerzy Pilch Leksykon zabytków architektury Dolnego Śląska, Warszawa 2005
Henryk Rusewicz Świątynie powiatu lubińskiego, Lubin 2006
Wykaz zabytkowych cmentarzy w Polsce. Województwo Legnickie w Studia i Materiały 4/19 (7) (praca zbiorowa pod red. Andrzeja Michałowskiego), Warszawa 1997
Zabytki Sztuki w Polsce. Śląsk, (praca zbiorowa pod red. Sławomira Brzezickiego, Christine Nielsen, Grzegorza Grajewskiego, Dietmara Poppa), Warszawa 2006

Składowice - Park

Składowice (Ziebendorf)

 

Park
(nr rej.: 451/L z 17.07.1976)

 

Park w Składowicach rozciąga się po wschodniej stronie majątku. Został najprawdopodobniej założony w drugiej połowie XVII wieku jako ogród ozdobny, gdy pałacu mieszkał Johann Jonston. Pozostałością tego ogrodu jest wąski kanał wodny, położony po południowo – wschodniej stronie folwarku i dworku oraz układ regularnych dróg, widocznych już tylko fragmentarycznie. Relikt starszego założenia stanowi także prosta droga wyznaczająca niegdyś główną oś ogrodu, i niewielka platforma ziemna zamykająca ją od wschodu. Główna droga założenia ogrodowego została w XIX wieku obsadzona lipami, możliwe, że wówczas powstał staw, znajdujący się po północno-wschodniej stronie tej drogi.


Obecnie park jest w stanie ogólnego zaniedbania. Jego zabytkowy układ został w znacznym stopniu zatarty. Oprócz wspomnianego wcześniej, czytelnego układu zachowały się relikty kamiennej groty, wtopionej w narożnik wału, stanowiącej pozostałość romantycznych urządzeń stawu. Z tego też okresu pochodzi grupa dębów, rosnących w pobliżu platformy ziemnej. Zapewne w czwartej ćw. XIX w. po zachodniej stronie opisywanego stawu, powstał duży ozdobny staw o nieregularnej linii brzegowej, z niewielka maleńką wysepką, powiązany z siecią cieków wodnych. Wprowadzony wówczas drzewostan (klony, jawory, lipy i kasztanowce), grupowano wzdłuż dróg i wokół stawów. Jednocześnie kasztanowcami obsadzony został trakt dojazdowy do rezydencji.


Drzewostan parkowy składa się z klonów, jaworów, kasztanowców białych, dębów szypułkowych, grabów pospolitych i lip drobnolistnych. Wyróżniające się egzemplarze to: pomnikowy dąb szypułkowy oraz okazowe kasztanowce białe, topola biała, lipy drobnolistne, graby pospolite, jesion wyniosły, pięć dębów szypułkowych.

opr. Piotr Bieruta

Literatura:
Katalog zabytkowych ogrodów i parków województwa legnickiego (praca zbiorowa pod red. Krzysztofa Eysmonta), Legnica 1997

Składowice - Pałac

Składowice (Ziebendorf)


Pałac
(nr rej.: 725/L z 26.06.1986 oraz 610/L z 28.12.1988)

 

Pałac usytuowany jest w centralnej części wsi. W miejscu pałacu najprawdopodobniej istniała starsza rezydencja – renesansowy dwór. Mógł on być wzniesiony dla rodu von Haugwitz, który nabył Składowice na początku XVI stulecia. Obiekt przekształcony został w pałac w okresie, gdy w miejscowości rezydował wybitny lekarz, przyrodnik i historyk Johann Jonston, co miało miejsce w latach 1652 – 1675. Kolejnymi właścicielami majątku był ród von Rothenbach, a następnie von Meier. Obiekt został gruntownie przebudowany w XIX i na początku XX wieku. W czasie II Wojny Światowej w pałacu ulokowano podobóz radzieckich jeńców wojennych. W latach siedemdziesiątych XX wieku mieściła sie tu Izba Pamięci poświęcona Jonstonowi. Świadectwem po wspomnianej Izbie jest pamiątkowa tablica znajdująca się w fasadzie. Została ona wykonana według projektu artysty plastyka Zbigniewa Frączkiewicza w 1975 roku, czyli w 300-setną rocznicę śmierci wybitnego humanisty. Obecnie obiekt jest nieużytkowany. Jest własnością prywatnego inwestora i być może już wkrótce odzyska dawną świetność.

Pałac jest budowla murowaną, wzniesiona na planie litery T (prostokątne skrzydło główne i ulokowane centralnie skrzydło wschodnie), z ryzalitem na osi fasady. Obiekt dwukondygnacyjny z podpiwniczeniem, jedynie ryzalit frontowy posiada trzecią kondygnację użytkową. Elewacje najstarszego, skrzydła głównego i skrzydła wschodniego, ogrodowego pozbawione dekoracji, z prostokątnymi otworami okiennymi. Jedynym urozmaiceniem wystroju zewnętrznego jest opracowanie ryzalitu. Jest on trójosiowy, z otworami okiennymi drugiej i trzeciej kondygnacji zakończonymi łukami półkolistymi. Najniższa kondygnacja posiada arkady zamknięte łukami koszowymi, nawiązującymi do kształtu piaskowego portalu, ujmującego główne wejście do pałacu. Skrzydła centralne zwieńczone dachami dachem czterospadowym, ryzalit trzyspadowym, skrzydło wschodnie dwuspadowym.

opr. Piotr Bieruta

 

 

Literatura:
Jan Biliński Lubin i okolice, Wrocław 1976
Jerzy Pilch Leksykon zabytków architektury Dolnego Śląska, Warszawa 2005
Henryk Rusewicz Zamki, dwory i pałace powiatu lubińskiego, Lubin 2009

Szkalry Górne - Pałac

Szklary Górne (Ober Gläsersdorf)

 

Pałac
(nr rej.: 271 z 11.05.1961)

 

Barokowy pałac w Szklarach Górnych zbudowany został w latach 1715-1725 dla hrabiego Johanna Heinricha d`Hautois de Bronne, na miejscu renesansowego dworu otoczonego fosą. Twórcą projektu rezydencji był prawdopodobnie J.B. Peintner. Na jego autorstwo wskazują cechy stylistyczne budowli, ale nie potwierdzają tego świadectwa pisane. Rezydencja została nieznacznie przebudowana około 1900 roku, remontowana w latach 1970-1971. Po II wojnie światowej pałac przez wiele lat zamieszkiwany był przez pracowników miejscowego PGR-u. W latach 1973-1983 mieścił się w nim Zakład Poprawczy Ministerstwa Sprawiedliwości. Od dnia 1 stycznia 1984 w pałacu mieści się Specjalny Ośrodek Szkolno-Wychowawczy.


Pałac wzniesiony jest na planie prostokąta z niższymi skrzydłami bocznymi. Od frontu obiekt jest dwukondygnacyjny, od strony ogrodu posiada trzy kondygnacje. Korpus wieńczy dach mansardowy z lukarnami, skrzydła boczne dachy mansardowe. Dekoracja elewacji opiera się na podziałach pilastrami wspartymi na cokole parteru. Na osi elewacji (fasady wschodniej) znajduje się pseudoryzalit z portalem balkonowym. Od strony ogrodu (elewacja zachodnia) na osi mieści się taras. Wewnątrz budynku zachowane sklepienia kolebkowe z lunetami oraz dekoracje sztukatorskie.

opr. Piotr Bieruta

 

 

Literatura:
Henryk Ciesielski, Hanna Wrabec Katalog zabytkowych ogrodów i parków województwa legnickiego, Legnica 1997
Konstanty Kalinowski Architektura doby baroku na Śląsku, Warszawa 1977
Konrad Klose Beiträge zur Geschichte der Stadt Lüben, Lüben 1924)
Jerzy Pilch Leksykon zabytków architektury Dolnego Śląska, Warszawa 2005
Henryk Rusewicz Świątynie powiatu lubińskiego, Lubin 2006
Robert Weber Schlesische Schlosser T. 1-3. Dresden 1909-1913
Wykaz zabytkowych cmentarzy w Polsce. Województwo Legnickie w Studia i Materiały 4/19 (7) (praca zbiorowa pod red. Andrzeja Michałowskiego), Warszawa 1997
Zabytki Sztuki w Polsce. Śląsk, (praca zbiorowa pod red. Sławomira Brzezickiego, Christine Nielsen, Grzegorza Grajewskiego, Dietmara Poppa), Warszawa 2006

Szklary Górne - Cmentarz przykościelny

Szklary Górne (Ober Gläsersdorf)

 

Cmentarz przykościelny
(nr rej.: 929/L z 16.02.1990)

 

Zabytkowy cmentarz w Szklarach Górnych otacza kościół par. p.w. św. Piotra i Pawła. Założony został w XIV stuleciu. Prostokątny w planie teren cmentarza o powierzchni 0,28 ha zamknięty jest kamiennym murem. Na jego obszarze znajdują nieliczne groby z XIX i początków XX wieku. Obecnie cmentarz jest nieczynny dla pochówków.

opr. Piotr Bieruta

Literatura:
Henryk Ciesielski, Hanna Wrabec Katalog zabytkowych ogrodów i parków województwa legnickiego, Legnica 1997
Konstanty Kalinowski Architektura doby baroku na Śląsku, Warszawa 1977
Konrad Klose Beiträge zur Geschichte der Stadt Lüben, Lüben 1924)
Jerzy Pilch Leksykon zabytków architektury Dolnego Śląska, Warszawa 2005
Henryk Rusewicz Świątynie powiatu lubińskiego, Lubin 2006
Robert Weber Schlesische Schlosser T. 1-3. Dresden 1909-1913
Wykaz zabytkowych cmentarzy w Polsce. Województwo Legnickie w Studia i Materiały 4/19 (7) (praca zbiorowa pod red. Andrzeja Michałowskiego), Warszawa 1997
Zabytki Sztuki w Polsce. Śląsk, (praca zbiorowa pod red. Sławomira Brzezickiego, Christine Nielsen, Grzegorza Grajewskiego, Dietmara Poppa), Warszawa 2006