Znane postacie - Jan Wyżykowski

Jan Wyżykowski

 

Jan Wyżykowski urodził się 31 marca 1917 roku w Haczowie (na ziemi sanockiej), w rodzinie chłopskiej. Jego rodzicami byli Zofia z Wojnowskich oraz Henryk Wyżykowski. Ojciec Jana był uzdolniony muzycznie, grał na wielu instrumentach. Po nim więc najprawdopodobniej syn odziedziczył miłość do muzyki. Także z domu rodzinnego wyniósł „trwałe podstawy moralne” i wychowanie patriotyczne. Mimo, że Państwo Wyżykowscy mieli 11 dzieci ( Jan był czwarty z kolei, a zarazem najstarszy z chłopców) i często borykali się z problemami finansowymi, po sugestiach kierownika haczowskiej szkoły powszechnej i miejscowego księdza, że Jan wyróżnia się w nauce, zdecydowali się wspierać dalszą edukację najstarszego syna. Haczów słynął z powołań kapłańskich toteż Jana wysłano do nowicjatu w Sędziszowie, gdzie przybrał imię Bogusław Marian. Równocześnie rozpoczął naukę w gimnazjum humanistycznym w Rozwadowie i prywatnym gimnazjum klasycznym. Szybko okazało się, że Jan nie widział swojej przyszłości jako ojciec jezuita. Porzucił zakon w 1936 roku. Zdał eksternistycznie maturę w Gimnazjum im. króla Jana III Sobieskiego w Krakowie i objął posadę prywatnego nauczyciela we dworze w Bziance. Myślał o wstąpieniu do szkoły oficerskiej. Wojna przerywała te plany. Zgłosił się na ochotnika do wojska. W trakcie kampanii wrześniowej dostał się do niewoli. Udało mu się uciec i przybyć do Haczowa. Następnie wyjechał do Krakowa, gdzie podjął pracę w Ubezpieczalni Społecznej (m.in. w dziale prawnym) i pobierał konspiracyjne lekcje śpiewu u prof. Bronisława Romaniszyna. Ten odkrył u Jana Wyżykowskiego chorobę krtani, która przekreśliła marzenia o karierze śpiewaka operowego. Po wojnie, w 1945 roku Jan Wyżykowski rozpoczął studia na AGH. Równocześnie rozwijała się też jego kariera zawodowa. 1 lipca 1948 roku podjął pracę w Bytomskich Zakładach Przemysłu Węglowego, w kopalni „Łagiewniki” jako asystent kierownika ruchu górniczego. Pełnił tę funkcje dwa lata. W lipcu 1950 roku został starszym referentem inwestycji w kopalni „Radzionków”. W 1950 roku ukończył AGH z tytułem magistra inżyniera nauk technicznych. Pracę dyplomowa napisał u prof. S. Jaskólskiego. W 1951 roku rozpoczął pracę w Instytucie Geologicznym w Krakowie w Wydziale Rud, w pracowni miedzi. Po przeprowadzce PIG do Warszawy, Wyżykowski również przeniósł się do stolicy. W 1954 roku ożenił się z Kazimierą Moczulską. W roku 1955 Jan Wyżykowski rozpoczął poszukiwania złóż rud miedzi na terenie strefy przedsudeckiej, które zostały uwieńczone pełnym sukcesem 23 marca 1957 roku. Po odkryciu rud miedzi w rejonie Sieroszowic-i Lubina przystąpił do udokumentowania złoża. W 1959 roku przedłożył Komisji Zasobów Kopalin przy Centralnym Urzędzie Geologii – geologiczną dokumentację złóż Lubin-Sieroszowice. W 1961 roku został powołany na członka Zespołu ds. koordynacji planów poszukiwań i badań złóż metali kolorowych przy Wydziale III PAN. Od 30 kwietnia pełnił obowiązki kierownika w Zakładzie Złóż Rud Metali Nieżelaznych Instytutu Geologicznego. W 1964 roku jego zespół opracował „Generalny projekt poszukiwań złóż miedzi”’ (długofalowy plan poszukiwań). W 1965 uzyskał tytuł doktora na podstawie rozprawy „Zagadnienia miedzionośności cechsztynu na tle budowy geologicznej strefy przedsudeckiej”. 19 lipca Rada Naukowa Instytutu Geologicznego w Warszawie przyznała mu stopień doktora nauk przyrodniczych. W 1974 roku zatwierdzono kolejny plan opracowany zbiorowo pod kierunkiem J. Wyżykowskiego „Projekt poszukiwań cechsztyńskich rud miedzi w obszarze zachodniej części monokliny przedsudeckiej”. Niestety tego też roku odsunięto go od dalszych poszukiwaniami rud miedzi według koncepcji, które sam opracował. Ta decyzja najprawdopodobniej przyspieszyła śmierć odkrywcy. 29 października 1974 roku Jan Wyżykowski nagle umiera. Został pochowany na cmentarzu na Powązkach. Bliscy wspominają go jako społecznika i człowieka działającego na rzecz „humanizacji zawodów technicznych”. Żona wspomina przepiękne listy, które do niej pisał, podczas okresów rozłąki i to, że starał się kultywować w rodzinie tradycje patriotyczne i muzyczne. Jego ulubioną arią była aria Nadira z „Poławiaczy pereł” George’a Bizet’a.

Praca i działalność społeczna przysporzyły Janowi Wyżykowskiemu licznych odznaczeń i medali (m.in. otrzymał Order Sztandaru Pracy I klasy, Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski, Złotą odznakę „Zasłużony dla Dolnego Śląska” i złotą Odznakę „Budowniczego LGOM”). Jest również honorowym Obywatelem Miasta Lubina. Jego imię nadano szybowi Sieroszowice, szkołom (z inicjatywy TMZL uczniowie tych szkół spotykają się każdego roku z okazji Barbórki z Zarządem KGHM i wspominają Jana Wyżykowskiego). Odkrywca ma także swój Pomnik w Lubinie.. Dla mieszkańców Zagłębia Miedziowego Jan Wyżykowski pozostanie tym, który doprowadził do rozwoju ich regionu.

 

Wykaz publikacji:

1. Cechsztyńska formacja miedzionośna, Biuletyn Instytutu Geologicznego nr 252 (1970), s. 187-188.

2. Cechsztyńska formacja miedzionośna w Polsce, „Przegląd Geologiczny” nr 3 (1971), s. 117-122.

3. Die Litologie des Zechsteins In der Vorsudetischen Monoklinalne und das Auftreten der Roten Faoule, Freiberger Forschungshefte, c.193 (1965), Leipzig, z. 247-259.

4. Dolnośląskie łupki miedzionośne, „Przegląd Geologiczny” nr 5 (1957), s. 238 (współautor).

5. Dotychczasowe wyniki geologicznych prac badaczych a dalsze perspektywy stwierdzenia nowych złóż ud w Polsce, Cuprum, 1971.

6. Geologia złóż rud miedzi rejonu Ponagjuriszte (Bułgaria), „Kwartalnik Geologiczny”, nr 4 (1971), s. 1000-1002.

7. Kierunki poszukiwań złóż rud miedzi, „Przegląd Geologiczny” nr 10 (1967), s. 439-442.

8. Metody poszukiwawcze w geologii, „Horyzonty Techniki” nr 5 (1963), s. 10-13.

9. Miedź – przyszłość Polski. Polska nr 11 (1960), s. 34-35.

10. Najnowsze technologie w górnictwie i hutnictwie oraz ochronie środowiska a poprawność geologicznego rozpoznania złóż rud miedzi, „Przegląd Geologiczny”, nr 4 (1974), s. 141-145.

11. Najnowsze wyniki badań geologicznych w rejonie Kożuchowa, „Przegląd Geologiczny” nr 4 (1963), s. 182-187.

12. O słuszności nowatorstwa w metodologii geologicznych prac poszukiwawczych. Środowiskowa konferencja „Geologia i górnictwo’. VIII Sekcja Wojewódzkiego Komitetu Organizacyjnego Kongresu Techników Polskich w Warszawie, Warszawa X 1970.

13. Perm dolny (czerwonego spągowca) – Przedgórze Sudetów. Perm górny ( cechsztyn) – Przedgórze Sudetów. Budowa geologiczna Polski. Praca zbiorowa. Stratygrafia. Cz.1, t. 1. Prekambr paleozoik, 193, s. 505-508, 553-554.

14. Perm – rudy miedzi. Geologia i surowce mineralne Polski. Praca zbiorowa. Biuletyn Instytutu Geologicznego nr 251 (1970), s. 357-370.

15. Poszukiwania rud miedzi na obszarze strefy przedsudeckiej, „Przegląd Geologiczny”, nr 1 (1958), s. 17-22.

16. Problematyka poszukiwań złóż rud miedzi w Macedonii, „Przegląd Geologiczny”, nr 6 (1975), s. 311-313 ( współautor W. Salski)

17. Północno – zachodni zasięg krystalinikum przedsudeckiego i możliwości poszukiwań cechsztyńskich rud miedzi w tym rejonie. „Przegląd Geologiczny”, nr 4 (1961), s. 182-186.

18. Rozwój górnictwa rud a badania geologiczne, „Przegląd Geologiczny”, nr 3 (1973), s. 168-169.

19. Rudy miedzi – niecka śródsudecka. Geologia złóż surowców mineralnych Polski. Surowce metaliczne, pod red. R. Krajewskiego, „Biuletyn Instytutu Geologicznego”, 1960, s. 232-241.

20. Rudy miedzi. 50 lat działalności Instytutu Geologicznego w służbie nauki i gospodarki narodowej. Warszawa 1919-1969, „Biuletyn Instytutu Geologicznego”, nr 250 (1970), s. 163-168.

21. Rudy Miedzi. Ziemie Zachodnie. Instytut Geologiczny. 1975.

22. Stan rozpoznania cechsztyńskich złóż miedzi w Polsce i wnioski dla eksploatacji i projektowania kopalń. Międzynarodowe Sympozjum Naukowo – Techniczne Stowarzyszenia Inżynierów i Techników Górnictwa, Wrocław - Lubin1975 (współautorzy : M. Banaś, K. Dubiński)

23. Utwory czerwonego spągowca na Przedgórzu Sudetów, „Przegląd Geologiczny”, nr 7-8 (1964), s. 319-323.

24. Warszawski klimat, Przegląd Techniczny, nr 10 (1971).

25. W sprawie „Toponomastyki w geologii”. „Przegląd Geologiczny”, nr 1 (1970), s. 43.

26. Zagadnienia miedzionośności cechsztynu na tle budowy geologicznej strefy przedsudeckiej, Prace Instytutu Geologicznego (1964), s. 1-57.

27. Z działalności Koła SIDG przy Instytucie Geologicznym, „Przegląd Geologiczny”, nr 8-9 (1970), s. 11-12.

28. Z działalności Koła SIDG przy Instytucie Geologicznym, „Przegląd Geologiczny”, nr 11 (1970).

29. Z działalności Warszawskiego Oddziału SIDG, „Przegląd Geologiczny”, nr 3 (1973), s. 167-168.

30. VII Światowy Kongres Górniczy w Bukareszcie, „Przegląd Geologiczny”, 1973, nr 4, s. 176-177.

31. V polsko-jugosłowiańskie sympozjum górnicze. „Przegląd Geologiczny”, nr 6 (1975), s. 81-82.

opr. Barbara Techmańska

Jan Wyżykowski uwieczniony został na największym w Lubinie muralu o tematyce historycznej znajdującym się przy ulicy Budziszyńskiej.